ΠΡΟΣ:

Την Υπουργό Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας

Τον Πρόεδρο της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού
 της Βουλής των Αντιπροσώπων

Τη Διεύθυνση Μέσης Εκπαίδευσης
 του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας

Τη Διεύθυνση του Παγκυπρίου Γυμνασίου Λευκωσίας

Θέμα: Ερώτημα και εισήγηση αναφορικά με τα κριτήρια ένταξης μαθητών/μαθητριών στο πρόγραμμα Διαθεματικής–Διεπιστημονικής Μάθησης του Παγκυπρίου Γυμνασίου

Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
 Αξιότιμε κύριε Πρόεδρεκαι μέλη της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Παιδείας και Πολιτισμού,
 Αξιότιμοι/ες κύριοι/κυρίες, 

Με την παρούσα επιστολή θα θέλαμε να θέσουμε υπόψη σας ένα ζήτημα που αφορά τη διαδικασία επιλογής μαθητών/μαθητριών για την κατεύθυνση STEAM του Ολοήμερου Γυμνασίου Διαθεματικής – Διεπιστημονικής Μάθησης στο Παγκύπριον Γυμνάσιον Λευκωσίας.

Σύμφωνα με την πρόσφατη ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας για τη σχολική χρονιά 2026–2027, στο Παγκύπριον Γυμνάσιο λειτουργούν δύο κατευθύνσεις, η κατεύθυνση «STEAM» και η κατεύθυνση «Ελληνική Γλώσσα και Πολιτισμός», και η επιλογή των μαθητών/μαθητριών πραγματοποιείται με κλήρωση.

Το γεγονός αυτό δημιουργεί, κατά την άποψή μας, ένα σημαντικό ζήτημα προς συζήτηση: κατά πόσο η αποκλειστική χρήση της τυχαίας κλήρωσης αποτελεί την καταλληλότερη διαδικασία επιλογής για ένα εξειδικευμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με σαφή προσανατολισμό στις Επιστήμες, την Τεχνολογία, τη Μηχανική, τις Τέχνες και τα Μαθηματικά.

1. Η αρχή της ισονομίας με τα υφιστάμενα εξειδικευμένα σχολεία της Κύπρου

Αξίζει να επισημανθεί ότι στην Κύπρο ήδη εφαρμόζεται η αρχή της αξιολόγησης και επιλογής μαθητών για σχολικά προγράμματα με συγκεκριμένο και εξειδικευμένο προσανατολισμό. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα Μουσικά και τα Αθλητικά Γυμνάσια, στα οποία η ένταξη των μαθητών συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και διαδικασίες αξιολόγησης, ώστε να διαπιστώνεται η καταλληλότητα και η δυνατότητα του μαθητή να ανταποκριθεί στις ιδιαίτερες απαιτήσεις του αντίστοιχου προγράμματος.

Με την ίδια ακριβώς λογική, ένα πρόγραμμα με σαφή και εξειδικευμένο προσανατολισμό στις Επιστήμες, την Τεχνολογία, τη Μηχανική, τις Τέχνες και τα Μαθηματικά (STEAM) θα ήταν εύλογο να διαθέτει αντίστοιχα, αντικειμενικά και διαφανή κριτήρια ένταξης.

Δεν φαίνεται παιδαγωγικά συνεπές να αναγνωρίζεται η ανάγκη αξιολόγησης της καταλληλότητας ενός μαθητή για ένα εξειδικευμένο αθλητικό ή μουσικό πρόγραμμα, ενώ για ένα εξίσου εξειδικευμένο πρόγραμμα επιστημονικού και τεχνολογικού προσανατολισμού η επιλογή να πραγματοποιείται αποκλειστικά με τυχαία κλήρωση, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη το ενδιαφέρον, οι βασικές δεξιότητες και η σχετική επίδοση του μαθητή.

Η υιοθέτηση ανάλογων κριτηρίων για το STEAM θα συνιστούσε, επομένως, όχι προνομιακή μεταχείριση, αλλά εφαρμογή της ίδιας εκπαιδευτικής αρχής σε διαφορετικούς εξειδικευμένους τομείς.

2. Η φιλοσοφία του STEAM προϋποθέτει συγκεκριμένες δεξιότητες και ενδιαφέρον

Το STEAM δεν αποτελεί απλώς μία πρόσθετη δραστηριότητα του σχολικού προγράμματος. Πρόκειται για διεπιστημονική εκπαιδευτική προσέγγιση που συνδέει την επιστημονική και μαθηματική γνώση με την τεχνολογία, τη μηχανική, τη δημιουργικότητα και την επίλυση πραγματικών προβλημάτων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η STEAM εκπαίδευση μπορεί να ενισχύσει την κριτική σκέψη, τη συνεργασία, την επίλυση προβλημάτων, τη δημιουργικότητα και τη σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με πρακτικές εφαρμογές.

 Κατά συνέπεια, εύλογα τίθεται το ερώτημα κατά πόσο είναι εκπαιδευτικά ορθό η συμμετοχή σε ένα τέτοιο πρόγραμμα να καθορίζεται αποκλειστικά από έναν τυχαίο μηχανισμό, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ούτε το ενδιαφέρον του μαθητή ούτε το επίπεδο βασικών δεξιοτήτων που σχετίζονται με το αντικείμενο.

3. Η κλήρωση δεν διασφαλίζει την αντιστοίχιση μαθητή και εκπαιδευτικού προγράμματος

Με το υφιστάμενο σύστημα είναι πιθανό ένας μαθητής με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, υψηλή επίδοση και σαφή προσανατολισμό προς τις θετικές επιστήμες και γλώσσες να μην επιλεγεί, ενώ ένας μαθητής χωρίς ιδιαίτερο ενδιαφέρον για STEΑM να επιλεγεί.

Αυτό δεν αποτελεί κριτική προς τους μαθητές ούτε υποδηλώνει ότι το STEAM πρέπει να απευθύνεται αποκλειστικά στους «άριστους». Αντίθετα, εγείρει το ερώτημα εάν θα μπορούσε να υπάρξει μια περισσότερο παιδαγωγικά τεκμηριωμένη διαδικασία, η οποία θα διασφαλίζει ότι οι μαθητές που συμμετέχουν έχουν τουλάχιστον ένα βασικό επίπεδο ενδιαφέροντος, κινήτρου και δεξιοτήτων που θα τους επιτρέψει να αξιοποιήσουν ουσιαστικά το πρόγραμμα.

 Η πρόσφατη ευρωπαϊκή μελέτη για τους παράγοντες που επηρεάζουν τη συμμετοχή στα STEM υπογραμμίζει τον σημαντικό ρόλο των σχολικών εμπειριών, του ενδιαφέροντος, της αυτοπεποίθησης και του αισθήματος ότι ο μαθητής μπορεί να επιτύχει σε ένα STEM περιβάλλον.

4. Υπάρχουν ευρωπαϊκά παραδείγματα διαφοροποιημένων διαδικασιών εισαγωγής

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το παράδειγμα της Ελλάδας.

Στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα υπάρχει θεσμική διάκριση μεταξύ Πειραματικών και Πρότυπων σχολείων. Για τα Πειραματικά εφαρμόζεται δημόσια ηλεκτρονική κλήρωση, ενώ για τα Πρότυπα σχολεία εφαρμόζεται δοκιμασία δεξιοτήτων.

Στα Πρότυπα Γυμνάσια η δοκιμασία δεν βασίζεται στην αποστήθιση πρόσθετης ύλης, αλλά αξιολογεί δεξιότητες που οι μαθητές έχουν ήδη αναπτύξει κατά τη φοίτησή τους στο Δημοτικό, μεταξύ άλλων την κατανόηση κειμένου και τις μαθηματικές έννοιες.

Το παράδειγμα αυτό καταδεικνύει ότι ένα δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να εφαρμόζει διαφορετικούς μηχανισμούς εισαγωγής ανάλογα με τη φιλοσοφία και τον σκοπό της σχολικής μονάδας.

 Θα μπορούσε, επομένως, να εξεταστεί κατά πόσο η κατεύθυνση STEAM του Παγκυπρίου Γυμνασίου θα ήταν σκόπιμο να ακολουθήσει ένα αντίστοιχο μοντέλο.

5. Δεν προτείνεται κατ’ ανάγκη μια ανταγωνιστική διαδικασία εξετάσεων

Η εισήγηση δεν είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα υψηλού ανταγωνισμού ή να αποκλείονται μαθητές που δεν έχουν ήδη εξαιρετικές επιδόσεις. 

Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να θεσμοθετηθεί ένα μικτό σύστημα, στο οποίο:

• θα λαμβάνεται υπόψη η επίδοση στα Μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες,
  
  
• θα αξιολογούνται βασικές δεξιότητες λογικής σκέψης και επίλυσης προβλημάτων,
  
  
• θα καταγράφεται το ενδιαφέρον και το κίνητρο του μαθητή για STEAM,
  
  
• θα λαμβάνεται υπόψη, όπου κρίνεται σκόπιμο, η παιδαγωγική εισήγηση του σχολείου,
  
  
• και, εφόσον ο αριθμός των κατάλληλων υποψηφίων υπερβαίνει τις διαθέσιμες θέσεις, θα πραγματοποιείται κλήρωση μεταξύ των μαθητών που πληρούν τα προκαθορισμένα κριτήρια.
  
  

 Πρόθεση δεν είναι η δημιουργία ενός ελιτίστικου σχολείου στο οποίο εντάσσονται μόνοι οι άριστοι μαθητές. Ένα σύστημα αξιολόγησης θα μπορούσε να συνδυάσει την αξιοκρατία με την ισότητα ευκαιριών και να αποφύγει τόσο την πλήρη τυχαιότητα όσο και την υπερβολικά ανταγωνιστική επιλογή.

 6. Η επένδυση στο STEAM έχει στρατηγική σημασία για την Κύπρο

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πλέον τις STEM δεξιότητες ως στρατηγικής σημασίας για την οικονομία, την καινοτομία, την ψηφιακή και πράσινη μετάβαση και την αντιμετώπιση των μελλοντικών αναγκών της αγοράς εργασίας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επισημάνει την ανάγκη όχι μόνο για ευρεία πρόσβαση στην STEM εκπαίδευση αλλά και για την ανάπτυξη των δεξιοτήτων που απαιτούνται ώστε οι μαθητές να μπορούν να προχωρήσουν και να επιτύχουν σε αυτούς τους τομείς.

Επομένως, η ανάπτυξη ενός ποιοτικού και αποτελεσματικού STEAM προγράμματος στη δημόσια εκπαίδευση αποτελεί σημαντική επένδυση. Για τον λόγο αυτό θεωρούμε σημαντικό να διασφαλιστεί ότι η διαδικασία επιλογής των μαθητών εξυπηρετεί τους εκπαιδευτικούς στόχους του προγράμματος.

7. Η ανάγκη για διαφάνεια και αξιολόγηση του υφιστάμενου μοντέλου

Θα ήταν επίσης χρήσιμο να δημοσιοποιηθούν, εφόσον υπάρχουν, στοιχεία σχετικά με την εφαρμογή του προγράμματος κατά τα προηγούμενα χρόνια, όπως:

• ο αριθμός των αιτήσεων και των διαθέσιμων θέσεων,
  
  
• το ποσοστό των μαθητών που δηλώνουν ως πρώτη επιλογή την κατεύθυνση STEAM,
  
  
• η επίδοση και η συμμετοχή των μαθητών στο πρόγραμμα,
  
  
• τυχόν αποχωρήσεις ή αλλαγές κατεύθυνσης,
  
  
• καθώς και η μετέπειτα επιλογή μαθημάτων και κατευθύνσεων STEM από τους αποφοίτους.
  
  

 Η συστηματική αξιολόγηση των STEM εκπαιδευτικών παρεμβάσεων αποτελεί άλλωστε βασική σύσταση της πρόσφατης ευρωπαϊκής πολιτικής για την ενίσχυση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας της STEM εκπαίδευσης.

8. Οι πρόσφατες συστάσεις της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού για τα ΟΣΔΔΜ

Ιδιαίτερα σημαντικό για το υπό εξέταση ζήτημα είναι και το γεγονός ότι η πρόσφατη Έκθεση της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού για τα Αθλητικά, Μουσικά και Ολοήμερα Σχολεία Διαθεματικής–Διεπιστημονικής Μάθησης (ΟΣΔΔΜ) εξετάζει ειδικά τη διαδικασία εισδοχής μαθητών στα ΟΣΔΔΜ. Η Έκθεση επισημαίνει ότι, ενώ η εγκεκριμένη πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου προέβλεπε η επιλογή των μαθητών να γίνεται από ειδική Επιτροπή, με βάση την αξιολόγηση του φακέλου κάθε ενδιαφερόμενου παιδιού και προσωπική συνέντευξη, στην πράξη η εισδοχή πραγματοποιείται μέσω κλήρωσης. Η Επίτροπος εισηγείται την αξιολόγηση της υφιστάμενης διαδικασίας και του κατά πόσο αυτή εξυπηρετεί τους στόχους του συγκεκριμένου τύπου σχολείου.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η διαπίστωση ότι, σύμφωνα με την Έκθεση, η εφαρμογή της κλήρωσης ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα να μένουν εκτός παιδιά με πραγματικό ενδιαφέρον για το πρόγραμμα, ενώ να επιλέγονται παιδιά των οποίων η επιλογή του σχολείου ενδέχεται να συνδέεται πρωτίστως με την ολοήμερη φοίτηση. Η διαπίστωση αυτή συνδέεται άμεσα με το ερώτημα που τίθεται στην παρούσα επιστολή: κατά πόσο ένας μηχανισμός καθαρά τυχαίας επιλογής μπορεί να διασφαλίσει ότι το πρόγραμμα προσελκύει και εντάσσει μαθητές που πραγματικά επιθυμούν να ακολουθήσουν τη συγκεκριμένη εκπαιδευτική κατεύθυνση.

Παράλληλα, η Επίτροπος ζητά, σε περίπτωση διατήρησης της κλήρωσης, να θεσπιστεί διαφανής διαδικασία και σαφή κριτήρια, με ιδιαίτερη προσοχή ώστε αυτά να μην δημιουργούν αποκλεισμούς για παιδιά με διαφορετικές μαθησιακές ανάγκες, αναπηρίες ή άλλες συνθήκες ευαλωτότητας. Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη και για την παρούσα συζήτηση: η θέσπιση κριτηρίων δεν θα πρέπει να ταυτίζεται με την επιλογή αποκλειστικά των «άριστων» μαθητών, αλλά να αποσκοπεί στη διαφάνεια, στη διαπίστωση του πραγματικού ενδιαφέροντος και της καταλληλότητας για το συγκεκριμένο πρόγραμμα και, ταυτόχρονα, στη διασφάλιση της ισότιμης πρόσβασης.

Επομένως, η πρόσφατη παρέμβαση της Επιτρόπου ενισχύει την ανάγκη να επανεξεταστεί ειδικά η διαδικασία εισδοχής στο ΟΣΔΔΜ του Παγκυπρίου Γυμνασίου. Το γεγονός ότι η ίδια η αρμόδια ανεξάρτητη αρχή έχει επισημάνει τη διαφορά μεταξύ της προβλεπόμενης διαδικασίας αξιολόγησης φακέλου και προσωπικής συνέντευξης και της πρακτικής εφαρμογής της κλήρωσης αποτελεί σημαντικό θεσμικό λόγο για να εξεταστεί εκ νέου εάν η υφιστάμενη διαδικασία επιλογής ανταποκρίνεται στους εκπαιδευτικούς στόχους και τον εξειδικευμένο χαρακτήρα του ΟΣΔΔΜ.

9. Αίτημα για επανεξέταση της διαδικασίας

Με βάση τα πιο πάνω, θα θέλαμε να ζητήσουμε από το Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας, την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Παιδείας και τη Διεύθυνση του Παγκυπρίου Γυμνασίου να εξετάσουν:

α) ποια είναι η παιδαγωγική τεκμηρίωση για την αποκλειστική χρήση της κλήρωσης για την ένταξη μαθητών στην κατεύθυνση STEAM,

β) εάν έχουν αξιολογηθεί τα αποτελέσματα της υφιστάμενης διαδικασίας επιλογής κατά τα προηγούμενα έτη,

γ) εάν υπάρχει δυνατότητα θεσμοθέτησης αντικειμενικών, διαφανών και παιδαγωγικά τεκμηριωμένων κριτηρίων ένταξης,

δ) εάν θα μπορούσε να εφαρμοστεί ένα μικτό σύστημα αξιολόγησης βασικών δεξιοτήτων και ενδιαφέροντος, με κλήρωση μεταξύ των μαθητών που πληρούν τα προκαθορισμένα κριτήρια, ώστε να διασφαλίζεται τόσο η ποιότητα και η καταλληλότητα του προγράμματος όσο και η ισότητα πρόσβασης.

και

ε) εάν, υπό το φως και των πρόσφατων συστάσεων της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, προτίθεται το Υπουργείο να επανεξετάσει τη διαδικασία εισδοχής στα ΟΣΔΔΜ και ειδικότερα τη χρήση της αποκλειστικής κλήρωσης. 

Θα θέλαμε να τονίσουμε ότι το παρόν αίτημα δεν αποσκοπεί στη δημιουργία ενός συστήματος αποκλεισμού μαθητών ούτε στην προώθηση μιας αντίληψης ότι μόνο οι μαθητές με υψηλές βαθμολογίες είναι κατάλληλοι για STEAM.

Αντίθετα, αποσκοπεί στην ευθυγράμμιση της διαδικασίας επιλογής με τον εκπαιδευτικό σκοπό του προγράμματος, ώστε οι μαθητές που θα συμμετέχουν να έχουν το ενδιαφέρον, το κίνητρο και τις βασικές δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να επωφεληθούν ουσιαστικά από μια εξειδικευμένη STEAM εκπαίδευση.

Σε μια περίοδο κατά την οποία η Κύπρος, όπως και ολόκληρη η Ευρώπη, επιδιώκει την ενίσχυση των STEM δεξιοτήτων και την προετοιμασία της νέας γενιάς για ένα ολοένα περισσότερο τεχνολογικό και επιστημονικό περιβάλλον, θεωρούμε ότι αξίζει να εξεταστεί κατά πόσο η τυχαία επιλογή αποτελεί πράγματι την πλέον κατάλληλη και παιδαγωγικά τεκμηριωμένη λύση.

Παρακαλούμε όπως το ζήτημα εξεταστεί και όπως ενημερωθούν οι ενδιαφερόμενοι γονείς/κηδεμόνες για την παιδαγωγική και θεσμική βάση της υφιστάμενης διαδικασίας, καθώς και για το ενδεχόμενο αναθεώρησής της.

Με εκτίμηση,

 Οι υπογράφοντες